Ministarstvu pomorstva poslate primjedbe Udruženje komunalnih vezova Bar

Detalji: Kategorija: More; 14 Septembar 2026

jedro bjelo

Prenosimo integralno...

Podnosilac:
NVU “Udruženje korisnika vezova u Marini Bar” Bar

VLADA CRNE GORE
MINISTARSTVO POMORSTVA
Predmet: Primjedbe i predlozi na Predlog pravilnika o uslovima i kriterijumima za ostvarivanje prava na vez u komunalnom dijelu luke
Poštovani,
Povodom Predloga pravilnika o uslovima i kriterijumima za ostvarivanje prava na vez u komunalnom dijelu luke, kao udruženje koje okuplja korisnike komunalnih vezova u Luci Bar, dostavljamo primjedbe i predloge za koje smatramo da su od posebnog značaja za pravično, transparentno i dugoročno održivo uređenje ove oblasti.
Pozdravljamo namjeru Ministarstva da se oblast komunalnih vezova uredi jasnim pravilima i da se uspostavi transparentan sistem njihovog korišćenja i dodjele. Međutim, smatramo da pojedina rješenja sadržana u Predlogu pravilnika zahtijevaju dodatno razmatranje, posebno sa aspekta zaštite lokalnog stanovništva, pravne sigurnosti postojećih korisnika, kontinuiteta pomorske tradicije i pravične raspodjele ograničenog komunalnog kapaciteta.
Komunalni vez nije klasična tržišna kategorija. On predstavlja ograničeni javni resurs namijenjen prvenstveno zadovoljavanju potreba lokalne zajednice. Zbog toga sistem mora istovremeno spriječiti zloupotrebe i koncentraciju vezova kod malog broja lica, omogućiti građanima koji čekaju da dođu do prvog veza, ali i obezbijediti pravnu sigurnost licima koja su decenijama zakonito, uredno i u kontinuitetu koristila postojeće komunalne vezove.
Posebno smatramo da se moraju jasno razlikovati postojeći uredni korisnici, lica koja se već nalaze na evidencijama odnosno listama čekanja i potpuno novi podnosioci zahtjeva.
U tom smislu dostavljamo sljedeće primjedbe i predloge.
1. PREBIVALIŠTE KAO USLOV ZA OSTVARIVANJE PRAVA NA KOMUNALNI VEZ
Predlog pravilnika prebivalište vlasnika plovnog objekta na području jedinice lokalne samouprave u kojoj se luka nalazi tretira prvenstveno kroz sistem bodovanja.
Smatramo da takvo rješenje nedovoljno štiti domicilno stanovništvo i samu komunalnu funkciju vezova.
Sama činjenica trenutnog prebivališta ne dokazuje trajnu povezanost sa lokalnom zajednicom. Lice može prijaviti prebivalište neposredno prije podnošenja zahtjeva i na taj način doći u gotovo isti položaj kao građanin koji u toj opštini živi nekoliko decenija.
Ako je komunalni vez prvenstveno namijenjen potrebama lokalnog stanovništva, smatramo da prebivalište ne treba tretirati samo kao bodovni kriterijum, već kao jedan od osnovnih uslova za ostvarivanje prava na komunalni vez za lične potrebe.
Predlažemo da pravo konkurisanja za komunalni vez za plovilo registrovano za lične potrebe ima fizičko lice koje najmanje deset godina neprekidno ima prijavljeno prebivalište na području jedinice lokalne samouprave u kojoj se luka nalazi.
Trajanje prebivališta moralo bi se dokazivati odgovarajućom evidencijom nadležnog državnog organa, a ne samo potvrdom o trenutnom prebivalištu.
Ovakav pristup nije stran evropskoj praksi. U Sloveniji, Mestna občina Koper propisuje najmanje pet godina neprekidnog stalnog prebivališta prije podnošenja zahtjeva, pri čemu se taj kontinuitet mora održati tokom postupka i ugovornog perioda.[1] U Italiji postoje i modeli posebno namijenjeni „istorijskim rezidentima“ sa najmanje deset godina prebivališta.[2] Hrvatsko zakonodavstvo, sa druge strane, daje prednost za dobijanje stalnog komunalnog veza vlasnicima koji imaju prebivalište odnosno sjedište na području jedinice lokalne samouprave u kojoj se luka nalazi.[3]
Navedeni primjeri pokazuju da zaštita stvarne i trajnije povezanosti korisnika sa lokalnom zajednicom predstavlja legitiman kriterijum u evropskoj praksi upravljanja vezovima.
2. JEDAN KORISNIK – JEDAN KOMUNALNI VEZ ZA LIČNE POTREBE
Posebno smatramo problematičnim rješenje prema kojem vlasnik dva ili više plovnih objekata može ostvariti pravo na komunalni vez za svaki od tih plovnih objekata pojedinačno.
Takvo rješenje teško je pomiriti sa osnovnom svrhom komunalnog veza.
Ne osporavamo ničije pravo da bude vlasnik više plovila. Međutim, vlasništvo nad više plovila ne bi trebalo automatski da proizvodi pravo na korišćenje više komunalnih vezova.
U situaciji u kojoj postoji ograničen broj vezova i veliki broj građana koji čekaju na prvi vez, omogućavanje jednom fizičkom licu da koristi dva, tri ili više komunalnih vezova neminovno smanjuje broj građana koji mogu koristiti ovaj javni resurs.
Predlažemo da se propiše da jedno fizičko lice može ostvariti pravo na korišćenje najviše jednog komunalnog veza za plovilo registrovano za lične potrebe.
Istovremeno treba predvidjeti odgovarajuće mehanizme kojima bi se spriječilo zaobilaženje ovog pravila putem formalnog suvlasništva ili drugih pravnih konstrukcija.
I ovo rješenje ima jasnu uporednu potvrdu. Važeći propis Mestne občine Koper izričito propisuje da pojedinačno fizičko lice može dobiti samo jedan stalni komunalni vez.[1]
Hrvatski Zakon o pomorskom dobru i morskim lukama takođe koristi formulaciju prema kojoj lokalni vlasnici imaju prednost za dobijanje jednog stalnog veza.[3]
Na taj način komunalni vez zadržava svoju lokalnu i socijalnu funkciju, umjesto da postane ograničeni javni resurs koncentrisan kod manjeg broja korisnika.
3. SMRT KORISNIKA I ZAŠTITA PORODIČNOG I POMORSKOG KONTINUITETA
Posebno snažno prigovaramo rješenju prema kojem pravo na komunalni vez prestaje smrću korisnika.
Ne zastupamo stav da komunalni vez treba da postane privatna imovina koja se može prodavati, poklanjati ili slobodno prenositi.
Naprotiv, smatramo opravdanom strogu zabranu prodaje, podzakupa ili neformalnog ustupanja komunalnog veza.
Međutim, trgovina pravom na vez i porodični kontinuitet nijesu ista pravna ni životna situacija.
Ako bračni drug, dijete ili drugi zakonski nasljednik naslijedi plovilo koje je porodica godinama ili decenijama držala na komunalnom vezu i ako taj nasljednik ispunjava sve ostale uslove za korišćenje komunalnog veza, smatramo da smrt prethodnog korisnika ne treba automatski da prekida taj kontinuitet.
U suprotnom je teško govoriti o zaštiti pomorske tradicije i kontinuiteta života lokalnog stanovništva uz more.
Uporedna praksa pokazuje da je moguće istovremeno spriječiti trgovinu vezovima i zaštititi porodični kontinuitet.
Pravilnik o korištenju veza JK Split u članu 15 izričito predviđa izuzetak od načelne neprenosivosti prava. Pravo se pod propisanim uslovima može prenijeti na bračnog druga, potomke, pretke, posvojenike ili posvojitelje. Nasljednici imaju rok od 90 dana od smrti korisnika da odrede privremenog korisnika do pravosnažnog okončanja postupka nasljeđivanja.[4]
Slovenački Kanal sv. Jerneja takođe izričito propisuje da zabrana prenosa prava na vez ne važi u slučaju sticanja prava nasljeđivanjem plovila, kao ni kod određenih pravnih poslova između nasljednika prvog nasljednog reda.[5]
Predlažemo da se propiše da u slučaju smrti korisnika pravo na komunalni vez ne prestaje automatski ukoliko zakonski nasljednik naslijedi plovni objekat i ispunjava ostale uslove propisane pravilnikom.
Moguće je, po uzoru na Split, propisati rok od 90 dana u kojem nasljednici moraju obavijestiti upravljača i odrediti privremenog korisnika do pravosnažnog okončanja ostavinskog postupka.
Time se ne nasljeđuje vez kao imovina, već se pod strogo propisanim uslovima omogućava nastavak postojećeg prava korišćenja.
4. POSTOJEĆI KORISNICI I LICA SA LISTE ČEKANJA NE TREBA DA BUDU PREDMET ISTOG KOMPARATIVNOG BODOVANJA
Ovo smatramo jednim od najvažnijih pitanja Predloga pravilnika.
Predloženi sistem kroz bodove međusobno vrednuje godine prethodnog korišćenja komunalnog veza i vrijeme provedeno na listi čekanja.
Smatramo da problem nije samo u broju bodova koji se dodjeljuje jednoj ili drugoj kategoriji.
Problem je u tome što se dvije suštinski različite pravne i faktičke situacije uopšte međusobno rangiraju.
Postojeći korisnik koji je dvadeset, trideset ili više godina zakonito koristio komunalni vez, uredno plaćao svoje obaveze i poštovao pravila luke nije u istoj situaciji kao lice koje tek treba da ostvari pravo na prvi vez.
Sa druge strane, lice koje se godinama nalazi na urednoj listi čekanja takođe mora imati pravnu sigurnost da njegovo čekanje neće biti izbrisano i da će, prema unaprijed poznatom redosljedu, imati realnu mogućnost da dobije vez kada se on oslobodi.
Zato smatramo da ova dva pitanja treba razdvojiti.
Postojeći uredni korisnici ne bi trebalo periodično ponovo da konkurišu za vez koji već koriste i da se rangiraju sa novim podnosiocima zahtjeva.
Njihovo pravo trebalo bi da se nastavlja dok uredno izvršavaju obaveze, imaju registrovano i odgovarajuće plovilo, poštuju pravila luke, ne daju vez u podzakup ili na korišćenje trećim licima i ispunjavaju ostale propisane uslove.
Sa druge strane, rang-lista treba prvenstveno da služi za raspodjelu stvarno slobodnih i novoizgrađenih vezova.
Vez koji se oslobodi odustajanjem korisnika, gubitkom prava zbog neispunjavanja obaveza, smrću bez nasljednika koji ispunjava uslove ili povećanjem kapaciteta treba dodjeljivati narednom kvalifikovanom kandidatu prema transparentnoj listi.
Posebno smatramo da ranije uredno podnijeti zahtjevi ne smiju novim pravilnikom biti svedeni samo na „iskazivanje zainteresovanosti“, bez očuvanja istorije i datuma podnošenja zahtjeva.
Kontinuitet postojeće liste čekanja mora biti zaštićen prelaznim odredbama.
Uporedna praksa pokazuje funkcionalnost ovakvog pristupa. U italijanskom Lacco Amenu, kada nakon sprovedene procedure ostanu slobodni vezovi ili naknadno dođe do odustajanja odnosno prestanka prava, uprava pristupa pomjeranju odnosno „skrolovanju“ postojeće liste kandidata.[6] Tokom 2026. godine taj mehanizam je i praktično primijenjen nakon prestanka pojedinih dodjela.[7]
5. JEDINSTVENI DRŽAVNI PRAVILNIK MORA UVAŽITI SPECIFIČNOSTI POJEDINAČNIH LUKA
Ne sporimo potrebu Ministarstva da propiše jedinstvena osnovna načela, minimalne standarde, zabrane, transparentnost i nadzor.
Međutim, smatramo da nije moguće svaki detalj sistema komunalnih vezova identično primijeniti na sve crnogorske luke.
Luka Bar, Kalimanj, Budva, Kotor, Herceg Novi i druge luke razlikuju se prema fizičkoj konfiguraciji, kapacitetu, broju i strukturi plovila, odnosu broja stanovnika i raspoloživih vezova, udjelu privrednih plovila, lokalnoj pomorskoj tradiciji i stvarnim potrebama stanovništva.
Zbog toga smatramo da bi najbolje rješenje predstavljao dvostepeni regulatorni sistem.
Ministarstvo bi pravilnikom utvrdilo jedinstvene osnovne uslove, prava korisnika, zabrane, standarde transparentnosti i kontrole, dok bi se posebnim aktom za svaku luku uređivala pitanja koja zavise od njene konkretne konfiguracije i potreba.
Takav lokalni akt ne bi trebalo prepustiti nekontrolisanoj diskreciji upravljača, već bi morao biti donesen po jasno propisanom postupku, uz saglasnost nadležnog organa i konsultovanje lokalne zajednice i predstavnika korisnika.
Slovenački model pokazuje mogućnost ovakvog pristupa: kategorije vezova i njihova namjena vezuju se za konkretno pristanište i sistematizaciju raspoloživih vezova.[1]
Hrvatski sistem takođe funkcionalno razdvaja različite djelove luke i različite namjene komunalnih vezova.[3]
Predlažemo zato da državni pravilnik predstavlja zajednički okvir, a da se unutar tog okvira omogući prilagođavanje objektivnim potrebama svake pojedinačne luke.
6. TRAJANJE UGOVORA 3 + 3 GODINE – POTREBNO JE JASNO UREDITI ŠTO SE DEŠAVA NAKON ŠEST GODINA
Pozdravljamo mogućnost produženja ugovora nakon prvog trogodišnjeg perioda.
Međutim, Predlog pravilnika mora nedvosmisleno odgovoriti na pitanje što se događa nakon isteka ukupnog perioda od šest godina.
Da li uredni korisnik ponovo učestvuje na javnom pozivu? Da li ponovo konkuriše za vez koji već koristi? Da li se ponovo rangira sa licima koja čekaju na prvi vez? Da li nakon šest godina može započeti novi ciklus 3 + 3 godine? Da li sam istek ugovornog perioda predstavlja dovoljan razlog da uredan korisnik izgubi vez?
Ovakva pitanja ne bi smjela biti ostavljena različitim tumačenjima pojedinačnih upravljača luka.
Predlažemo da pravilnik jasno propiše da se urednom korisniku koji i dalje ispunjava sve propisane uslove omogućava nastavak korišćenja veza odnosno zaključenje novog ugovora bez ponovnog rangiranja sa novim kandidatima, osim ako postoji neki od pravilnikom jasno propisanih razloga za prestanak prava.
Uporedna praksa pokazuje da vremenski ograničen ugovor ne mora značiti prekid kontinuiteta.
Koper, na primjer, komunalni stalni vez definiše kao pravo na period od pet godina sa mogućnošću ponovnog sticanja prava.[1]
Dakle, moguće je istovremeno imati vremenski ograničene ugovore radi periodične provjere ispunjavanja uslova i obezbijediti kontinuitet urednom korisniku.
7. BODOVNO FAVORIZOVANJE PLOVILA REGISTROVANIH ZA PRIVREDNE SVRHE U OKVIRU ISTOG OGRANIČENOG KOMUNALNOG KAPACITETA
Predlog pravilnika formalno razlikuje plovila registrovana za privredne svrhe i plovila registrovana za lične potrebe i za njih predviđa odvojeno bodovanje.
Samo postojanje različitih kategorija smatramo opravdanim.
Međutim, problem nastaje zato što obje kategorije u konačnom koriste isti ograničeni prostor komunalnog dijela luke, dok se kod privrednih plovila sama privredna namjena dodatno boduje i time predstavlja osnov za povoljniji položaj.
Smatramo da takvo rješenje zahtijeva jasno i posebno obrazloženje javnog interesa.
Udruženje ni na koji način ne osporava potrebu da odgovarajući broj vezova bude obezbijeđen za plovila koja obavljaju privrednu djelatnost. Posebno smatramo potrebnim voditi računa o tradicionalnom profesionalnom ribarstvu, koje predstavlja sastavni dio pomorske tradicije i egzistencije dijela lokalnog stanovništva.
Međutim, sama činjenica da određeno plovilo obavlja privrednu djelatnost i vlasniku služi kao sredstvo za ostvarivanje prihoda ne bi, bez jasnog razloga javnog interesa, trebalo sama po sebi da predstavlja osnov za dodatnu prednost u odnosu na lokalnog stanovnika koji isti ograničeni komunalni prostor koristi za plovilo za lične potrebe.
Predlažemo zato da se preispita opravdanost dodatnog bodovnog favorizovanja privrednih plovila i da se umjesto toga razmotri unaprijed definisanje odgovarajućeg broja odnosno udjela vezova za pojedine kategorije korisnika, prema stvarnim potrebama i kapacitetima svake konkretne luke.
Ovakav pristup ima posebno značajnu potvrdu u Hrvatskoj.
Član 129 Zakona o pomorskom dobru i morskim lukama izričito propisuje da se komunalni dio luke dijeli na dio namijenjen stalnom vezu plovila registrovanih za gospodarstvo i dio namijenjen stalnom vezu plovila registrovanih za osobne potrebe.[3]
Slovenija ide još dalje. Odlok Mestne občine Koper zasebno definiše komunalni vez, ribarski vez, privredni vez, vez za sportske, obrazovne i druge neprofitne djelatnosti i vez za plovila javnih službi.[1]
Ovakva rješenja pokazuju da je moguće priznati legitimne potrebe privrednih korisnika bez toga da sama privredna djelatnost bude razlog za njihovo bodovno favorizovanje u odnosu na građane koji komunalni vez koriste za lične potrebe.
Ova primjedba dodatno potvrđuje potrebu iz tačke 5: odnos broja vezova za lične potrebe, profesionalni ribolov i ostale privredne djelatnosti trebalo bi određivati prema stvarnoj strukturi i potrebama svake pojedinačne luke.
ZAVRŠNI PREDLOG – PRELAZNI PERIOD I ŠIRI INSTITUCIONALNI DIJALOG
Imajući u vidu obim i značaj navedenih pitanja, smatramo da ova materija zahtijeva dodatnu stručnu i javnu raspravu prije nego što novi sistem počne proizvoditi posljedice prema postojećim korisnicima.
Komunalni vez nije samo tehničko pitanje raspoređivanja plovila unutar luke.
Na crnogorskom primorju on je decenijama povezan sa načinom života lokalnog stanovništva, pomorstvom, rekreativnim i tradicionalnim ribolovom i višegeneracijskom povezanošću porodica sa morem.
Bez kontinuiteta teško je govoriti o očuvanju tradicije.
Zbog toga predlažemo da se postojeći ugovori za naredni period produže prema važećem režimu, odnosno da se obezbijedi odgovarajući prelazni period, a da se prije pune primjene novog pravilnika organizuje dodatni institucionalni dijalog.
Smatramo da u tom procesu, pored predstavnika Ministarstva i upravljača luka, treba da učestvuju predstavnici jedinica lokalne samouprave, relevantnih nevladinih organizacija i legitimni predstavnici korisnika komunalnih vezova iz svih crnogorskih primorskih opština.
Posebno predlažemo formiranje radne grupe u kojoj bi bile zastupljene različite luke i lokalne zajednice, kako bi se prije donošenja konačnog rješenja sagledale njihove specifičnosti i praktične posljedice pojedinih odredbi.
Naš cilj nije stvaranje privilegija za postojeće korisnike niti zatvaranje sistema za nove građane.
Naprotiv, kvalitetan sistem treba da obezbijedi da uredan postojeći korisnik ima pravnu sigurnost; građanin koji čeka na prvi vez ima transparentnu i realnu mogućnost da ga dobije kada se vez oslobodi; jedno fizičko lice ne može koncentrisati više komunalnih vezova za lične potrebe; lokalno stanovništvo ima stvarnu, a ne samo formalnu prednost; porodična pomorska tradicija ne prestaje automatski smrću korisnika; privredne i lične potrebe budu pravično razdvojene; i svaki slobodan vez bude dodijeljen transparentno, provjerljivo i prema unaprijed poznatim pravilima.
EVROPSKI KONTEKST
Prilikom konačnog oblikovanja Pravilnika smatramo posebno korisnim analizirati iskustva država članica Evropske unije koje sa Crnom Gorom dijele jadransku i mediteransku pomorsku tradiciju.
Uporedna praksa Hrvatske, Slovenije i Italije, kao i druga evropska iskustva, pokazuju da ne postoji samo jedan model upravljanja komunalnim vezovima.
Međutim, ona istovremeno pokazuje da rješenja koja predlažemo – zaštita lokalnog stanovništva, uslov trajnijeg prebivališta, ograničenje broja komunalnih vezova po korisniku, zaštita porodičnog kontinuiteta pod strogo propisanim uslovima, razdvajanje različitih namjena vezova i prilagođavanje sistema potrebama konkretne luke – nijesu nepoznata pravnoj i upravljačkoj praksi država članica Evropske unije.
Ne tvrdimo da postoji jedinstven pravni model Evropske unije koji je Crna Gora dužna doslovno preuzeti.
Međutim, imajući u vidu evropski integracioni put Crne Gore, smatramo opravdanim i poželjnim da se prilikom uređivanja ovako osjetljive oblasti detaljno analiziraju rješenja država članica EU i, tamo gdje su primjenjiva na naše prilike, koriste kao referenca za izgradnju sistema zasnovanog na pravnoj sigurnosti, proporcionalnosti, transparentnosti, jednakom postupanju i zaštiti legitimnih interesa lokalnih zajednica.
U procesu približavanja pravnom i institucionalnom okviru Evropske unije, uporedna praksa država članica treba da predstavlja važan orijentir, posebno kada pokazuje da je moguće istovremeno zaštititi javni interes, lokalno stanovništvo, transparentnost dodjele i kontinuitet tradicionalnog korišćenja luka.
Donošenje ovog Pravilnika zato treba posmatrati kao priliku da Crna Gora izgradi moderan i održiv model komunalnih vezova koji neće samo administrativno riješiti raspodjelu ograničenog prostora, već će istovremeno sačuvati komunalnu funkciju luka i pomorsku tradiciju crnogorskog primorja.
Očekujemo da Ministarstvo navedene primjedbe razmotri prije donošenja konačnog teksta Pravilnika i omogući nastavak dijaloga sa predstavnicima korisnika komunalnih vezova.